درمان عفونت واژن

عفونت واژن یکی از شایع‌ترین مشکلات سلامت زنان است. بیشتر زنان در سنین باروری حداقل یک‌بار آن را تجربه می‌کنند. برخی موارد خفیف‌اند و سریع برطرف می‌شوند. برخی دیگر عود می‌کنند و کیفیت زندگی را پایین می‌آورند. شناخت درست نوع عفونت، پایه تصمیم‌گیری برای درمان عفونت واژن است. درمان نادرست یا ناقص، احتمال بازگشت علائم را بالا می‌برد. این راهنما باتکیه‌بر منابع معتبر مانند  CDC،  ACOG و NHS تهیه شده تا مسیر انتخاب آگاهانه را روشن کند.عفونت واژن (واژینیت) چیست؟

واژینیت به التهاب دیواره واژن گفته می‌شود. برهم‌خوردن تعادل میکروبی باعث ملتهب شدن بافت داخلی و خارجی واژن می‌شود. در حالت طبیعی، لاکتوباسیل‌ها محیط واژن را اسیدی نگه می‌دارند و از رشد میکروب‌های مضر جلوگیری می‌کنند. هر عاملی که این تعادل را تغییر دهد، زمینه عفونت را فراهم می‌کند. بیشتر زنان این عفونت را با سوزش و خارش، ترشح تجربه می‌کنند.

واژینیت می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد. سه گروه اصلی که بیشتر دیده می‌شود: باکتریایی، قارچی و انگلی یا تغییرات هورمونی هستند. هر کدام  علائم و درمان متفاوتی دارند. تشخیص دقیق، شرط موفقیت در درمان عفونت واژن است.

تعاریف کلیدی: واژینیت، واژینوز باکتریال، کاندیدیازیس، تریکومونیازیس

• واژینوز باکتریال (BV) :

واژن به طور طبیعی دارای باکتری‌هایی است. اگر به هر دلیلی تعادل محیطی واژن به هم بخورد باعث رشد بیش از حد این باکتری‌ها می‌شود.

• کاندیدیازیس واژینال: عفونت قارچی ناشی از گونه‌های کاندیدا، اغلب کاندیدا آلبیکنس.

واژن حاوی تعادل سالمی از باکتری‌ها و مخمرها است. هورمون استروژن باعث رشد باکتری‌هایی به نام لاکتوباسیل می‌شود. این باکتری‌ها ارگانیسم‌های مضر را در واژن از بین می‌برند و شما را سالم نگه می‌دارند. اما وقتی این تعادل از حالت عادی خارج شود، قارچی به نام کاندیدا آلبیکنس شروع به فعالیت می‌کند و باعث عفونت قارچی می‌شود که به‌عنوان کاندیدیازیس واژن نیز شناخته می‌شود.

• تریکومونیازیس: عفونت انگلی منتقله از راه جنسی که توسط تریکوموناس واژینالیس ایجاد می‌شود.

گاهی اوقات عفونت نه قارچی و نه باکتریایی است و از طریق رابطه جنسی منتقل و به آن عفونت انگلی گفته می شود. این عفونت مقاربتی شایع توسط یک انگل تک‌سلولی میکروسکوپی به نام تریکوموناس واژینالیس ایجاد می‌شود.

درک این تفاوت‌ها کمک می‌کند از مصرف خودسرانه دارو پرهیز کنید و مسیر درست درمان عفونت واژن انتخاب گردد.

علائم شایع و نشانه‌های اختصاصی هر نوع عفونت

بسیاری از علائم مشترک‌اند، ولی هر نوع عفونت علائم خاصی دارد و می‌تواند برای درمان راهگشا باشد. در اینجا توجه به رنگ، قوام و بو اهمیت دارد.

ترشح، رنگ‌وبو

واژینوز باکتریال

• افرادی که ترشحات آنها خاکستری یا سفید رقیق است و با بوی بد شبیه ماهی همراه است و ممکن است بعد از رابطه جنسی بیشتر دیده شود.

عفونت قارچی

• علت اصلی آن خارش و سوزش است. اما ممکن است ترشحات سفید غلیظ شبیه پنیر بدون بوی تند داشته باشد.

تریکومونیازیس

• ترشح زرد مایل‌به‌سبز گاهی کف‌آلود با بوی ناخوشایند.

تغییر ناگهانی در الگوی ترشح طبیعی بدن نشانه هشدار است و نیاز به بررسی دارد.

خارش، سوزش و درد حین ادرار یا رابطه

• خارش شدید و قرمزی از علائم واضح عفونت قارچی است.
• در عفونت باکتریایی ممکن است سوزش خفیف با بوی ناخوشایند را تجربه کنید.
• اگر درد لگنی، لکه یا خونریزی پس از رابطه یا تب کردید نیازمند ارزیابی فوری دارید.

شناخت این نشانه‌ها انتخاب مسیر مناسب برای درمان عفونت واژن را سریع‌تر می‌کند.

علل و عوامل مستعدکننده عفونت واژن

هر تغییری که محیط اسیدی واژن را مختل کند، زمینه رشد میکروب‌ها را فراهم می‌کند.

آنتی‌بیوتیک درمانی و تغییر فلور واژن

 آنتی‌بیوتیک‌ها فقط باکتری بیماری‌زا را از بین نمی‌برند؛ بلکه باکتری‌های مفید را کاهش می‌دهند. استفاده  مدت طولانی از آنتی‌بیوتیک باعث ازبین‌رفتن باکتری‌های مفید در واژن می‌شود و درنتیجه قارچ‌ها و باکتری‌های بی‌هوازی فرصت رشد پیدا می‌کنند و محیط واژن قلیایی می‌شود. بسیاری از زنان پس از درمان عفونت‌های ادراری، تنفسی، یا دندان‌پزشکی دچار خارش، سوزش یا ترشح غیرطبیعی می‌شوند که نشانه برهم‌خوردن تعادل فلور طبیعی واژن می‌شوند و به درمان عفونت واژن نیاز پیدا می‌کنند.

دیابت، بارداری، تروما و رفتارهای جنسی

دیابت و قند خون بالا محیط مناسبی برای رشد قارچ‌ها است. گلوکز بیشتر در ترشحات، تغذیه خوبی برای کاندیدا است. در بارداری استروژن خون بالا می‌رود. این تغییر هورمونی باعث کاهش سیستم ایمنی بدن می‌شود و در نتیجه احتمال عفونت قارچی بیشتر.

استفاده مکرر از دوش واژینال و پوشیدن لباس زیر تنگ غیر نخی، راه ورود میکروب‌ها را باز  می‌کند

رابطه محافظت نشده با شریک جدید خطر انتقال از راه جنسی را بالا می‌برد. تریکومونیازیس نمونه‌ای از این عفونت‌ها است. استفاده از کاندوم و انجام آزمایش در روابط پر خطر نقش کلیدی دررابطه‌با درمان عفونت واژن از راه جنسی دارد.

تشخیص عفونت واژن

خوددرمانی بر اساس حدس، شایع است؛ اما همیشه درست نیست. بسیاری از موارد به‌اشتباه قارچی فرض می‌شوند.

شرح‌حال و معاینه بالینی

پزشک درباره مدت علائم، سابقه عود، بارداری یا بیماری زمینه‌ای سؤال می‌پرسد. معاینه لگنی انجام می‌شود. در نوجوانان یا دختران باکره روش معاینه محافظه‌کارانه انتخاب خواهد شد.

تست‌های آزمایشگاهی: نمونه‌برداری، میکروسکوپ، کشت و NAAT

• اندازه‌گیری pH واژن

Ph طبیعی واژن اسیدی است. افزایش ph و محیط قلیایی زمینه رشد واژینوز باکتریال یا تریکومونیازیس است. در عفونت قارچی ph طبیعی است

• بررسی میکروسکوپی ترشح

نمونه ترشح روی لام آزمایشگاهی قرار می‌گیرد و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود

• تست آمین برای تشخیص بوی خاص

محلول قلیایی به نمونه اضافه می‌شود، بوی ماهی آزاد می‌شود

• آزمایش NAAT برای تریکوموناس

این تست مولکولی است و حساسیت بالایی دارد. بیشتر برای تشخیص تریکومونیازیس یا عفونت‌های که از راه جنسی منتقل می‌شوند مورداستفاده قرار می‌گیرد.

• کشت قارچ در موارد مقاوم

بیشتر در عفونت‌های مقاوم انجام می‌شود. این کشت کمک می‌کند تا گونه دقیق‌تر مشخص شود. در این موارد کشت نقش مهمی در انتخاب دقیق دارو برای درمان عفونت واژن دارد.

بر اساس راهنماهای CDC، تشخیص آزمایشگاهی دقت درمان عفونت واژن را بالا می‌برد و از مصرف بی‌مورد دارو جلوگیری می‌کند.

درمان عفونت باکتریایی (واژینوز باکتریال)

شایع‌ترین علت ترشح غیرطبیعی در سنین باروری واژینوز باکتریال  است. تعادل طبیعی فلور واژن به هم می‌خورد و باکتری‌های بی‌هوازی افزایش پیدا می‌کنند.  در نتیجه، مایع رقیق خاکستری با بوی ماهی ترشح می‌شود.

داروهای خوراکی و موضعی توصیه‌شده

بر اساس دستورالعمل CDC، گزینه‌های اصلی درمان شامل موارد زیر است:

• مترونیدازول خوراکی به مدت ۷ روز
• ژل مترونیدازول واژینال
• کلیندامایسین کرم واژینال

دوره دارو باید کامل مصرف شود. قطع زودهنگام احتمال بازگشت بیماری را بالا می‌برد. مصرف الکل هم‌زمان با مترونیدازول توصیه نمی‌شود. انتخاب صحیح دارو، بخش مهمی از مسیر درمان عفونت واژن است.

درمان عفونت قارچی (واژینال کاندیدیازیس)

عفونت قارچی در بین زنان بسیار شایع است و معمولاً با خارش شدید و سوزش  همراه است.

کرم‌ها و او بول یا پِسِری‌های موضعی

در عفونت‌هایی که شدید نیستند، درمان موضعی توصیه می‌شود. این داروها مستقیماً داخل واژن استفاده می‌شوند و جذب سیستمیک کمی دارند.

• کلوتریمازول
• میکونازول
• ترکونازول

در موارد خفیف، درمان موضعی ۳ تا ۷ روز کافی است.

درمان خوراکی (فلوکونازول) و موارد مقاوم

در بسیاری از موارد، یک دوز خوراکی فلوکونازول ۱۵۰ میلی‌گرم کفایت می‌کند. این روش ساده و قابل‌تحمل است و توسط NHS و ACOG برای عفونت‌های خفیف تا متوسط توصیه شده است. در عفونت‌های شدید، ممکن است دو دوز بافاصله ۷۲ ساعت تجویز شود. تصمیم درباره طول درمان باید توسط پزشک متخصص صورت گیرد. تا نتیجه مطلوب در درمان عفونت واژن به دست اید.

درمان تریکومونیازیس و سایر عفونت‌های انگلی یا جنسی

تریکومونیازیس از راه جنسی منتقل می‌شود. برای درمان عفونت‌های انگلی یا جنسی لازم است که شریک جنسی نیز هم‌زمان درمان شود تا زنجیره انتقال قطع شود.

مترونیدازول یا تینیدازول و نکات هم‌درمان‌سازی شریک جنسی

درمان خوراکی مترونیدازول یا تینیدازول طبق دستور پزشک با دوز توصیه‌شده انجام می‌شود. تا پایان درمان باید از رابطه محافظت‌ شده استفاده شود. پس از چند هفته از مصرف دارو توصیه می‌شود که ازمایش انجام گیرد.

مدیریت عفونت‌های تکرارشونده و مقاوم

اگر عفونت بیش از چهار بار در سال رخ می‌دهد، لازم است که بررسی تکمیلی توسط متخصص انجام شود. پزشک سطح قند خون، وضعیت ایمنی و گونه قارچ را مورد ارزیابی قرار می‌دهد. در برخی موارد گونه‌های غیرآلبیکنس مقاومت بیشتری دارند.

الگوریتم درمان ممکن است شامل:

• کشت دقیق قارچ روند تشخیص را بهتر می‌کند.
• درمان طولانی‌مدت نگهدارنده باعث بهبود بیماری می‌شود.
• اصلاح سبک زندگی، مصرف پروبیوتیک، نپوشیدن لباس تنگ غیر نخی، عدم استفاده از دوش واژینال و شوینده‌های معطر
• بررسی حساسیت دارویی در درمان عفونت واژن مؤثر است.

تفاوت‌های کلیدی: BV در برابر عفونت قارچی

درمان‌های خانگی و طب مکمل

بسیاری از درمان‌های خانگی در بین مردم رایج است مانند:

• شستشوی واژن با مخلوط آب و سرکه
• استفاده از دم‌نوش بابونه، آویشن پونه، نعناع
• شستشوی واژن با تزریق مخلوط آب ولرم و عسل
• خوردن روزانه دو فنجان ماست

شواهد علمی قوی برای بیشتر این روش‌ها وجود ندارد. دوش واژینال نه‌تنها مفید نیست، بلکه خطر واژینوز باکتریال را افزایش می‌دهد. پروبیوتیک خوراکی در برخی مطالعات اثر کمکی نشان داده، اما جایگزین درمان دارویی نیست. بهتر است برای تشخیص و روند درمان به پزشک متخصص مراجعه کنید. انتخاب آگاهانه و تکیه بر منابع معتبر، پایه موفقیت در درمان عفونت واژن است.

درمان عفونت در شرایط خاص: بارداری، دختر باکره، شیردهی

در بارداری باید بااحتیاط عمل شود. برخی داروهای خوراکی در سه‌ماهه اول محدودیت دارند. درمان موضعی اغلب ایمن‌تر است.

در دختران باکره، تشخیص بدون آسیب انجام می‌شود. درمان باتوجه‌به شرایط فرد انتخاب می‌شود.

در شیردهی نیز انتخاب دارو باید با بررسی ایمنی نوزاد باشد. در این شرایط، تصمیم‌گیری باید زیر نظر پزشک متخصص انجام شود.

عوارض عفونت‌های درمان‌نشده و هشدارهای اورژانسی

بی‌توجهی به علائم ممکن است منجر به:

• عفونت لگنی
• زایمان زودرس
• افزایش احتمال انتقال عفونت‌های منتقله جنسی

در صورت تب، درد شدید شکمی، خونریزی غیرعادی یا بوی بسیار شدید، مراجعه فوری لازم است. اقدام به‌موقع نقش مهمی در موفقیت درمان عفونت واژن دارد.

پیشگیری از عفونت واژن و اصلاح عوامل خطر

• استفاده از لباس زیر نخی و خشک
•  عدم شست‌وشوی داخلی واژن
• عوض‌کردن سریع لباس مرطوب
• نخوابیدن با لباس زیر
• کنترل دقیق دیابت
• استفاده از کاندوم در روابط جدید

پیشگیری، مکمل اساسی در کنار درمان عفونت واژن است و احتمال بازگشت عفونت را کم می‌کند.

راهنمای مراجعه به متخصص زنان و روند ویزیت

در ویزیت، شرح‌حال دقیق بیمار گرفته می‌شود و در صورت نیاز آزمایش انجام خواهد شد. معاینات لگنی صورت می‌گیرد برنامه درمانی خاصی توصیه می‌شود. اگر علائم مکرر دارید یا درمان قبلی مؤثر نبوده، مراجعه تخصصی اهمیت دارد.

مشاوره با پزشک باتجربه مانند دکتر گوهر دوست چغادک می‌تواند مسیر تشخیص و درمان را کوتاه‌تر کند و احتمال عود را کاهش دهد.

برای تشخیص دقیق و دریافت درمان مناسب، همین حالا وقت ویزیت آنلاین یا حضوری رزرو کنید.

درمان عفونت واژن زمانی موفق است که نوع عفونت به‌درستی شناسایی شود، دارو کامل مصرف گردد و عوامل زمینه‌ای اصلاح شود. آگاهی و اقدام به‌موقع، کلید سلامت پایدار است.