جراحی تیروئید (تیروئیدکتومی) چیست؟ انواع، مراحل و مدت عمل

جراحی تیروئید یا تیروئیدکتومی (Thyroidectomy) به برداشتن تمام یا بخشی از غده تیروئید با عمل جراحی گفته میشود. این عمل یکی از رایجترین جراحیهای غدد درونریز است و در صورت انجام توسط جراح باتجربه، نتیجه آن معمولاً خوب و عوارض دائم آن نادر است. در این مقاله انواع تیروئیدکتومی، مراحل عمل، مدت زمان و آنچه باید قبل و بعد از عمل بدانید را ساده توضیح میدهیم. اگر به دنبال پزشک هستید، لیست «بهترین جراح تیروئید در تهران» را از دست ندهید.

تیروئید چه کاری در بدن انجام میدهد؟
تیروئید پروانهشکلی در جلوی گردن، زیر حلق قرار دارد و هورمونهای تیروکسین (T4) و ترییدوتیرونین (T3) را میسازد؛ هورمونهایی که سرعت سوختوساز بدن را تنظیم میکنند: ضربان قلب، مصرف انرژی، وزن، دمای بدن و حتی خلقوخو. کمکاری یا پرکاری تیروئید یعنی همین تنظیم از میزان طبیعی خارج شده است.
چه کسانی به جراحی تیروئید نیاز دارند؟
- نودول مشکوک یا سرطان تأییدشده: وقتی نمونهبرداری (FNA) خطر بدخیمی را نشان میدهد
- گواتر بزرگ و فشارآور: تودهای که به نای، مری یا رگهای گردن فشار میآورد و تنفس یا بلع را مختل میکند
- پرکاری مقاوم به درمان: پرکاریای که به دارو یا یود رادیواکتیو پاسخ نمیدهد
- گواتر سمی چندنودولی یا گراوز (Graves) با بازگشت مکرر
نکته مهم: تشخیص نیاز به جراحی معمولاً کار متخصص غدد است و عمل را جراح تیروئید انجام میدهد؛ این دو در واقع یک تیم هستند.
انواع جراحی تیروئید
| نوع جراحی | چه چیزی برداشته میشود | کاربرد اصلی |
|---|---|---|
| لوبکتومی (تیروئیدکتومی جزئی) | یک لوب (نیمی از غده) | نودول خوشخیم محدود به یک طرف |
| تیروئیدکتومی کامل (توتال) | کل غده | سرطان، پرکاری مقاوم، گواتر بزرگ دوطرفه |
| تیروئیدکتومی تقریباً کامل | کل غده با باقیگذاشتن بافت بسیار کم | بیماری گراوز در برخی مراکز |
| تیروئیدکتومی با پاکسازی لنفاوی | کل غده + گرههای لنفاوی گردن | سرطان تیروئید با درگیری لنفاوی |

جراحی تیروئید چگونه انجام میشود؟
1. بیهوشی عمومی: شما در طول عمل خواب هستید و چیزی حس نمیکنید.
2. برش پوستی: یک برش ۴ تا ۷ سانتیمتری در چین طبیعی پوست پایین گردن؛ با گذشت زمان معمولاً بهسختی دیده میشود.
3. جداسازی و برداشتن: جراح با دقت غده را از عصب راجعه (عصب تارهای صوتی) و غدد پاراتیروئید جدا میکند و بخش موردنظر را برمیدارد. در بسیاری از مراکز، حین عمل از نورومونیتورینگ (عصبسنج) استفاده میشود تا عملکرد عصب لحظهای پایش شود.
4. بستن برش: با بخیههای ظریف؛ گاهی چسب پوستی بهجای بخیه استفاده میشود.
جراحی تیروئید چند ساعت طول میکشد؟
بهطور معمول ۲ تا ۴ ساعت: لوبکتومی کوتاهتر و تیروئیدکتومی کامل با پاکسازی لنفاوی طولانیتر. بستری معمولاً یک تا دو شب است و در برخی مراکز، عملهای ساده همان روز مرخصی میشوند.
بعد از عمل چه اتفاقی میافتد؟
- روزهای اول: گلودرد خفیف، خشونت صدا و تورم زیر برش طبیعی است و اغلب طی روزها تا هفتهها بهبود مییابد.
- کلسیم خون: تا زمانی که پاراتیروئیدها به کار طبیعی برگردند، ممکن است نیاز به مکمل کلسیم و ویتامین D باشد.
- هورمون جایگزین: بعد از تیروئیدکتومی کامل، مادامالعمر قرص لووتیروکسین مصرف میکنید؛ بعد از لوبکتومی معمولاً غده باقیمانده کافی است.
- بازگشت به کار: بیشتر بیماران ۱ تا ۲ هفته بعد از جراحیهای ساده به کار روزمره برمیگردند. مراقبتهای کامل را در مقاله «مراقبتهای قبل و بعد از جراحی تیروئید» بخوانید.
جای زخب جراحی تیروئید چه میشود؟
برش در چین پوستی گردن قرار میگیرد و در اکثر بیماران طی ۶ تا ۱۲ ماه به یک خط کمرنگ تبدیل میشود. مراقبت از بخیه، حفاظت از زخب در برابر آفتاب و در صورت توصیه پزشک، ژلهای سیلیکونی به بهبود ظاهری کمک میکند.
سوالات پرتکرار
آیا جراحی تیروئید خطرناک است؟
در دست جراحان باتجربه، عوارض جدی آن نادر است. مهمترین ریسکها آسیب موقت یا دائم به عصب تارهای صوتی و افت کلسیم هستند که احتمالشان با تجربه جراح و استفاده از عصبسنج کاهش مییابد. توضیح کامل در مقاله عوارض جراحی تیروئید.
آیا بدون جراحی میشود تیروئید را درمان کرد؟
بسیاری از بیماریهای تیروئید فقط با دارو یا یود رادیواکتیو درمان میشوند. جراحی برای مواردی است که در این مقاله فهرست شد و تصمیم نهایی با تیم درمان شماست.
آیا بعد از جراحی چاق میشوم؟
با تنظیم صحیح دوز لووتیروکسین و پیگیری آزمایش، متابولیسم شما در وضعیت طبیعی حفظ میشود؛ افزایش وزن معمولاً نتیجه کمکاری درماننشده است، نه خود جراحی.
جراحی تیروئید با لپاراسکوپی انجام میشود؟
در موارد منتخب، رویکردهای کمتهاجمی از راه زیربغل یا داخل دهان انجام میشود، اما روش استاندارد و رایجترین تکنیک در اکثر مراکز ایران، جراحی باز با برش کوچک گردن است.
بازبینی علمی: دکتر محمدحسین شوری — متخصص کودکان (اطفال)، شماره نظام پزشکی ۱۸۳۳۴۹ | پروفایل اکسیریاب-قزوین/)
تاریخ بازبینی علمی: آذر ۱۴۰۵
*مقاله بعدی پیشنهادی: هزینه جراحی تیروئید در تهران ۱۴۰۵ · برای انتخاب پزشک: بهترین جراح تیروئید در تهران*
*این مقاله جنبه اطلاعرسانی دارد و جایگزین تشخیص و درمان توسط پزشک نیست.*
